Recent Changes

- Juntadurak
Eta ->
izan nizala. (7 lerroa)
Baina ->
Baina juntagailuren adibiderik ez da gure testuan azaltzen.

Eta ->
Bihar arratsaldean itzuliko naiz, begira iezadazu esnea, eta ez esan inori ni hemen egon naizenik. > Bihar arratsen ützüliko nün, begira izadan eznea, eta ez erran ihuri ni heben izan nizala.
Baina ->
Baina juntagailuren adibiderik ez da gure testuan azaltzen.
Atzo nire amona bisitatzera joan nahi nuen, baina ez nuen denborarik eduki. (Guk sortua)
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak ->

- Juntadurak
Eta ->
Bihar arratsaldean itzuliko naiz, begira iezadazu esnea, eta ez esan inori ni hemen egon naizenik. > Bihar arratsen ützüliko nün, begira izadan eznea, eta ez erran ihuri ni heben izan nizala.
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak ->
ZeinaZeina etxe laminen
Zeina ertzean esertzen baitzaio esaten diolarik... > Zuin khantian ttottatzen beit zaio erraiten derolarik...(7 lerroa)
Denborazkoak ->

Zubereraren perpausak aztertzen, joskera:
- Juntadurak
Eta ->
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak ->

Zubereraren perpausak aztertzen, joskera:
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak -> Zuin
Zeina etxe laminen auzo ere beit zen. / Zeinabaitzen. > Zuin etxe laminen auzo ere baitzen.beit zen. (2-3 lerroa)
Zuin
Zeina ertzean esertzen baitzaio esaten diolarik... > Zuin khantian ttottatzen zaio erraiten derolarik... / Zeina ertzean esertzen baitzaio esaten diolarik... (7derolarik...(7 lerroa)
Denborazkoak ->
Edan zuen esnea eta joan egin zen, bidean esaten ziolarik... > Edan zian bideti, erraiten zerolarik... / Edan zuen esnea eta joan egin zen, bidean esaten ziolarik... (13zerolarik...(13 lerroa)
Gaia
Gaua heldu denean... > Gaia heltü denean... / Gaua heldu denean... (20
Baldintzazkoak -> Ihauk egin badün, ihauk goza ezan. / Hik
Hik heuk egin hik euk goza ezan. > Ihauk egin badün, ihauk goza ezan. galderak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zer agitü zaion. / Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. (16-17 konpletiboak ->
Ez esan inori ni hemen egon naizela. > Ez erran izan nizala. / Ez esan inori ni hemen egon naizela. (14-15 lerroa)
Helburuzkoak ->
Eta lagun talde bat joan zaio galdetzera. > Eta lagün zaio galthatzera. / Eta lagun talde bat joan zaio galdetzera. (35 lerroa)
Kausazkoak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zer agitü zaion. / Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. (16-17
Kontzesiboak, moduzkoak, konpraraziozkoak eta ondoriozkoak ere daude.
- Joskeraren ezaugarriak:
Hainbat zenbatzaile zehaztugabe izenaren ezker zein eskubian joan daitezke:
* Hanitx obra... / Obra anitz... > Hanitx obra... (Juan Ezpondaren, testua).
* Hitz zunbait. / Zenbait hitz. > Hitz zunbait. ( Testu
Aditz-izenaren objektua edutezko (noren) genitiboan doa. Hegoaldean absolutuan (nor) ematen da:
* ÜzkiarenUzkia berotzen hasten da. / Uzkia> Üzkiaren berotzen hasten
BAI/EZ erako galderetan, aditz jokatuari -a gehitzen zaio:
* Nahi duia? / Nahi al du? > Nahi duia? (Testu liburua)
* Etorri dea? / Etorri al da? > Etorri dea? (Testu liburua)
* Hik egin du? > - A! egin düna34? / Hik egin du? (Gure testua,
Esaldiko hitzen ordena aldatu, aditz laguntzailea nagusiaren aurrera pasatzeko ohitura:
eta Hesiodoren libüruakliburuak greketik latinera ützüli zütianitzuli zituen eta argitara erearitara eman libürü jakitatezko hanitx. /zituen. > Johanek, Homeraren eta Hesiodoren liburuaklibüruak greketik latinera itzuli zituenützüli zütian eta aritaraargitara ere eman zituen.libürü jakitatezko hanitx. (Juan Ezpondaren,
EREren erabilera bitxia:
* Orduan, orain arte izkribatu baldin baditut zenbait pastoral, emanak izan baitira, ere... > Orduan, orai pastoralak ahalik ere... / Orduan, orain arte izkribatu baldin baditut zenbait pastoral, emanak izan baitira, ere... (Testu
Aditza erlatibozko esaldietan modu ezberdinean erabiltzen dute:
Etxahun Etxahunia deitüdeituriko etxe batetan sotübatean jaio zen. /> Pierre Topet Etxahun Etxahunia deiturikodeitü etxe batean jaiobatetan sotü zen.
Guk "hika" erabiltzen dugun bezala haiek zuketa forma erlatiboa erabiltzeko ohitura handia dute. Solaskideari zuka egiteaz gainera, haren marka aditzean ere ageri da. Zubererak forma alokutibo hau askaismo moduan erabili du, beste euskalkiak galduta baitdute:
65. Muneko iliak testuko adibideak:

Nor à (EB) aurkitzen da > edireiten da (Z) (2.l)
Nor-Nork à(EB) ikusten du > ikhusten dü(Z) (6.l)
Nor-Nork à(EB) Gozaà (EB)goza ezan >

Nor à (EB) aurkitzen da > edireiten da (Z) (2.l)
Nor-Nork à(EB) ikusten du > ikhusten dü(Z) (6.l)
Nor-Nork àà(EB) Goza ezan > goza ezan (Z)

1.- DEKLINABIDEAK
1.1.-Nor eta nork oluraleko kasuak, -ak (haurrak etorri dira) eta –ek (haurrek egin dute) ondo bereizten dira.
Forma indartuak, mendebaldean eta erdialdean baino gutxiago erabiltzen direlarik ere, forma bere-berekin ageri dira: nihaur (neu), nihaurrek (neuk)…
2.- ADITZA
gordetzen da; etor hadi, ibil gaitezen… goza ezan(Z) 38.lerroa
2.2.- Aspektu gertakizuna eratzerakoan, aditzoina –N bada, -EN gehitzen zaio:
(EB) etorriko zaio > jinen zaio (Z) (Moldatua) 35.lerroa
2.5.- Aditz laguntzailea
Nor à (EB) aurkitzen da > edireiten da (Z) (2.l)
Nor-Nork à (EB)à(EB) ikusten du > ikhusten dü¨(Z)dü(Z) (6.l)
Nor-Nori
Nor-Nork à (EB) etortzen zaio > jiten zaio (Z) (35.l)

2.1.- Aditzoina ondo gordetzen da; etor hadi, ibil gaitezen…
2.2.- Aspektu gertakizuna eratzerakoan, aditzoina –N bada, -EN gehitzen zaio:
esan à esanen egin à aginen
Osterantzean, normalean, -KO gehitzen zaio, nahiz –REN eranstea ere ez den harrigarri gertatzen:
ezarri à ezarriren ibil à ibileren(EB) etorriko zaio > jinen zaio (Z) (Moldatua) 35.lerroa
(EB) eramango dio > eramanen dio (Z) (Moldatua)
2.3.- Aditzoina –N bada, aspektu burutugabea adierazteko –ITEN forma erabili ohi da sarritan:
Egoiten, ematen, erraiten, izaten…

Euskal sistema kontsonantikoan sei txistukari ditugu, baina zubereran hauetako ezaugarri bakar bat aurkitzen da.
TX-X bihurtzen da honek leuntasuna ematen dio hitzarI.Hauen artean badaude salbuespenak zubererako euskalkian.
(C)Txokoa<Xokhoa(22)
(C)Txori<Xori(eskola(C)Txokoa>Xokhoa(22)
(C)Txori>Xori(eskola materiala)
(C)Txirula<Xirula(eskola
(C)Txirula>Xirula(eskola materiala)
2.2.-Igurzkari autonomoak: /j/ eta /f/
/j/ fonema alofono gehien edo ahoskera ezberdin gehien dituen kontsonantea da.
(C)Jiten(8)
(C)Ejer>Eder(eperrak)
(c)Joan<Jun(apunteak
(c)Ederrena<ejerrena(eperrak)(C)Eder>Ejer(eperrak)
(c)Joan>Jun(apunteak
(c)Ederrena>ejerrena(eperrak)
(c)Alojatzen(agur xiberua)
Zubererazko ahoskera /ž/: jin (Z), jinko (Z). Frantsesaren /ž/ soinuaren parekoa omen da, frantsesez Gillete eta Gironde ahoskatzen denean, entzuten dena
/h/a Euskal Herrian betidanik ahoskatu den fonema da, adituen ustez. Akitaniako euskal izen zaharretaraino (cison, sembe, bihox …) jo behar dugu /h/aren antzinatasuna ikusteko. Ugari agertzen da, baita Erdi Aroko dokumentuetan ere: Elhorriaga, Harrieta, Hegilior …
Koldo Mitxelenak dio, XIII. Mendean bertan ere Hegoaldeko eskualde zabaletan ezaguna izango zela oraindik, Arabako eta Errioxako lurraldeetan, batez ere. XVI. Menderako, halere, galdua izango zen Hegoaldean. Eta, dirudienez, galtzen goi-nafarrerako lurraldeetan hasiko zen, /h/rik ezagutzen ez zuen aragoiar erromantzearekin ukipenean baitzegoen. Ondorioz, aragoieraz ahoskatzen ez zenez, /h/a ez ahoskatzeko joera hura hedatuz joango zen goi-nafarreratik hasi eta ondoren hegoalde osora: Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoara.
Hala ere, /h/ zahar horrek aztarnak utzi ditu hegoaldean:
Uharte > Ugarte
Le(h)un > legun
I(h)az > igaz
Haitz +gibel > Jaizkibel
(C) Lehor > legor (G)
Gaur egun /h/ soinua Iparraldean bizirik dirau. Baserri giroan gehiago entzuten da eta edadekoen artean usuago. Alabaina, /h/a ez da hitz beretan ahoskatzen Iparraldean:
(EB) on > hun (Z)
Azpimarratzeko modukoak dira honako inguramendu foniko hauek:
Sonanteen inguramenduan: nh, lh eta rh. Adib.: sen/har, el/hez/ta/tu, , al/ha/ba, ber/he/zi). Muga silabikoa oso garbi bereizten da ahoskatzen denean.
(c)Elhestatu.(11(c)Eleztatua>Elhestatu.(11 gure testua)
(c)Alaba<Alhaba(Atarratzeko)
(c)Elurra<Elhurra(ikastolako
(c)Alaba>Alhaba(Atarratzeko)
(c)Elurra>Elhurra(ikastolako materiala)
Bokalen artean:
(c)Ihuri.
ph, kh eta th herskari ahoskabeen inguramenduan: a/phez, ur/the, khan/ta. Ahoskatzean muga silabikoa hegoaldekoa bezalakoa izaten da.
C)Khantera(28)
(c)Phala
(c)Thartazuko.
(c)Galthau.(c) Pala>Phala
(c)Tartazuko>Thartazuko.
(c) Galthau.
(c)Khantian
2.4.-Dardarkariak
(L) mendirat > mendiat
(Ipar.) zelarik > zelaik (Ipar.)
Xibeua (Z)
(c)Galdu>Galthu(Joan Ezponda)
(c)Galdatzera>Galthatzera(35)
Fenomeno fonetiko horiek gertatzen direnean, bigarren mailako diptongoak sortzen dira sarritan, hots, jatorrizkoak ez diren diptongoak.
2.5.-Kontsonante alternantziak
Bi alternantzia dira nagusi:Baina hauek bizkaierako ezaugarriak dira.
(EB) -ki/-gi (B)
(EB) jaiki > jagi (B)
(EB) ebaki > ebagi (B)
(EB) l/d (B)
(EB) belar > bedar (B)
(EB) zilar > zidar (B)
(EB) elur > edur (B)
2.6.-Bustidura edo palatalizazioa
Bi bustidura mota daude:
Adierazkorra: berariaz edo nahita sorturiko bustidurari deritzo. Txikitasuna, maitasuna, goxotasuna adierazteko erabiltzen da, batez ere. Zenbait herritan umeei hitz egiteko xuka erabiltzen da, bustidura adierazkorra sortuz: Xer duxu? Oñaxea duxu ala?
(c)Batu<Battu
(C)TXOKO<XOKO(c)Ttottatzen(7)
Aipatzekoa da, Iparraldean bereziki Lapurdin eta Behe Nafarroan, i+n edo i+l sekuentziek ez dutela bustidurarik sortzen, aurkakoa baizik. Fenomeno fonetiko honi bustidurarik eza edo despalatalizazioa deritzo. Adib.: oiloa, hilabetea, bainan, hilobi, ilargi. Eta ez olloa, hillabetea, baña, hillobi, illargi.
2.7.- Beste zenbait fenomeno kontsonantiko