Bihar arratsaldean itzuliko naiz, begira iezadazu esnea, eta ez esan inori ni hemen egon naizenik. > Bihar arratsen ützüliko nün, begira izadan eznea, eta ez erran ihuri ni heben izan nizala. (7 lerroa)
Baina ->
Baina juntagailuren adibiderik ez da gure testuan azaltzen.
Atzo nire amona bisitatzera joan nahi nuen, baina ez nuen denborarik eduki. (Guk sortua)
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak ->
Zeina etxe laminen auzo ere baitzen. > Zuin etxe laminen auzo ere beit zen. (2-3 lerroa)
Zeina ertzean esertzen baitzaio esaten diolarik... > Zuin khantian ttottatzen beit zaio erraiten derolarik...(7 lerroa)
Denborazkoak ->
Edan zuen esnea eta joan egin zen, bidean esaten ziolarik... > Edan zian eznea eta jun zen berantian, jin ber bideti, erraiten zerolarik...(13 lerroa)
Gaua heldu denean... > Gaia heltü denean... (20 lerroa)
Baldintzazkoak ->
Hik heuk egin badun, hik euk goza ezan. > Ihauk egin badün, ihauk goza ezan. (38 lerroa)
Zehar galderak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zen, erraiten dero senharrari zer agitü zaion. (16-17 lerroa) Zehar galdera ez ezik, perpaus kausala ere aurkitzen dugu.
Perpaus osagarriak edo konpletiboak ->
Ez esan inori ni hemen egon naizela. > Ez erran ihuri ni heben izan nizala. (14-15 lerroa)
Helburuzkoak ->
Eta lagun talde bat joan zaio galdetzera. > Eta lagün saldo bat jiten zaio galthatzera. (35 lerroa)
Kausazkoak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zen, erraiten dero senharrari zer agitü zaion. (16-17 lerroa)
Hainbat zenbatzaile zehaztugabe izenaren ezker zein eskubian joan daitezke:
* Obra anitz... > Hanitx obra... (Juan Ezpondaren, Aphezkupu eta katoliko testua).
* Zenbait hitz. > Hitz zunbait. ( Testu liburuan azaltzen den zubererari buruzko testua)
Aditz-izenaren objektua edutezko (noren) genitiboan doa. Hegoaldean absolutuan (nor) ematen da:
* Uzkia berotzen hasten da. > Üzkiaren berotzen hasten da. (32 lerroa)
BAI/EZ erako galderetan, aditz jokatuari -a gehitzen zaio:
* Nahi al du? > Nahi duia? (Testu liburua)
* Etorri al da? > Etorri dea? (Testu liburua)
* Hik egin du? > - A! Hihauk33 egin düna34? (Gure testua, bukaerako lerroak)
Esaldiko hitzen ordena aldatu, aditz laguntzailea nagusiaren aurrera pasatzeko ohitura:
* Johanek, Homeraren eta Hesiodoren liburuak greketik latinera itzuli zituen eta aritara eman zituen. > Johanek, Homeraren eta Hesiodoren libüruak greketik latinera ützüli zütian eta argitara ere eman libürü jakitatezko hanitx. (Juan Ezpondaren, Aphezkupu eta katoliko testua).
EREren erabilera bitxia:
* Orduan, orain arte izkribatu baldin baditut zenbait pastoral, emanak izan baitira, ere... > Orduan, orai artio izkibatu baldin badut pastoral zunbait, emanik izan baitira, e, pastoralak ahalik ere... (Testu liburuko zubererari buruzko testua)
Aditza erlatibozko esaldietan modu ezberdinean erabiltzen dute:
* Pierre Topet Etxahun Etxahunia deituriko etxe batean jaio zen. > Pierre Topet Etxahun Etxahunia deitü etxe batetan sotü zen.
Guk "hika" erabiltzen dugun bezala haiek zuketa forma erlatiboa erabiltzeko ohitura handia dute. Solaskideari zuka egiteaz gainera, haren marka aditzean ere ageri da. Zubererak forma alokutibo hau askaismo moduan erabili du, beste euskalkiak galduta baitdute:
65. Muneko iliak testuko adibideak:
- Tenpesta handi bat jeisten züzün (zen) menditik behera.
Zubereraren perpausak aztertzen, joskera:
- Juntadurak
Eta ->
Bihar arratsaldean itzuliko naiz, begira iezadazu esnea, eta ez esan inori ni hemen egon naizenik. > Bihar arratsen ützüliko nün, begira izadan eznea, eta ez erran ihuri ni heben izan nizala. (7 lerroa)
Baina ->
Baina juntagailuren adibiderik ez da gure testuan azaltzen.
Atzo nire amona bisitatzera joan nahi nuen, baina ez nuen denborarik eduki. (Guk sortua)
- Perpaus menpekoak:
Erlatibozkoak ->
Zeina etxe laminen auzo ere baitzen. > Zuin etxe laminen auzo ere beit zen. (2-3 lerroa)
Zeina ertzean esertzen baitzaio esaten diolarik... > Zuin khantian ttottatzen beit zaio erraiten derolarik...(7 lerroa)
Denborazkoak ->
Edan zuen esnea eta joan egin zen, bidean esaten ziolarik... > Edan zian eznea eta jun zen berantian, jin ber bideti, erraiten zerolarik...(13 lerroa)
Gaua heldu denean... > Gaia heltü denean... (20 lerroa)
Baldintzazkoak ->
Hik heuk egin badun, hik euk goza ezan. > Ihauk egin badün, ihauk goza ezan. (38 lerroa)
Zehar galderak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zen, erraiten dero senharrari zer agitü zaion. (16-17 lerroa) Zehar galdera ez ezik, perpaus kausala ere aurkitzen dugu.
Perpaus osagarriak edo konpletiboak ->
Ez esan inori ni hemen egon naizela. > Ez erran ihuri ni heben izan nizala. (14-15 lerroa)
Helburuzkoak ->
Eta lagun talde bat joan zaio galdetzera. > Eta lagün saldo bat jiten zaio galthatzera. (35 lerroa)
Kausazkoak ->
Lotsatu egin zenez, esaten dio senarrari zer gertatu zaion. > Lotsatü beit zen, erraiten dero senharrari zer agitü zaion. (16-17 lerroa)
Kontzesiboak, moduzkoak, konpraraziozkoak eta ondoriozkoak ere daude.
- Joskeraren ezaugarriak:
Hainbat zenbatzaile zehaztugabe izenaren ezker zein eskubian joan daitezke:
* Obra anitz... > Hanitx obra... (Juan Ezpondaren, Aphezkupu eta katoliko testua).
* Zenbait hitz. > Hitz zunbait. ( Testu liburuan azaltzen den zubererari buruzko testua)
Aditz-izenaren objektua edutezko (noren) genitiboan doa. Hegoaldean absolutuan (nor) ematen da:
* Uzkia berotzen hasten da. > Üzkiaren berotzen hasten da. (32 lerroa)
BAI/EZ erako galderetan, aditz jokatuari -a gehitzen zaio:
* Nahi al du? > Nahi duia? (Testu liburua)
* Etorri al da? > Etorri dea? (Testu liburua)
* Hik egin du? > - A! Hihauk33 egin düna34? (Gure testua, bukaerako lerroak)
Esaldiko hitzen ordena aldatu, aditz laguntzailea nagusiaren aurrera pasatzeko ohitura:
* Johanek, Homeraren eta Hesiodoren liburuak greketik latinera itzuli zituen eta aritara eman zituen. > Johanek, Homeraren eta Hesiodoren libüruak greketik latinera ützüli zütian eta argitara ere eman libürü jakitatezko hanitx. (Juan Ezpondaren, Aphezkupu eta katoliko testua).
EREren erabilera bitxia:
* Orduan, orain arte izkribatu baldin baditut zenbait pastoral, emanak izan baitira, ere... > Orduan, orai artio izkibatu baldin badut pastoral zunbait, emanik izan baitira, e, pastoralak ahalik ere... (Testu liburuko zubererari buruzko testua)
Aditza erlatibozko esaldietan modu ezberdinean erabiltzen dute:
* Pierre Topet Etxahun Etxahunia deituriko etxe batean jaio zen. > Pierre Topet Etxahun Etxahunia deitü etxe batetan sotü zen.
Guk "hika" erabiltzen dugun bezala haiek zuketa forma erlatiboa erabiltzeko ohitura handia dute. Solaskideari zuka egiteaz gainera, haren marka aditzean ere ageri da. Zubererak forma alokutibo hau askaismo moduan erabili du, beste euskalkiak galduta baitdute:
65. Muneko iliak testuko adibideak:
- Tenpesta handi bat jeisten züzün (zen) menditik behera.
- Muineko soroan ogia eroririk lurrean züzün (zuen).
- Euli langileak zütüzün (zituen/zituan-hika) etxe hartan...